en مطالعه مقایسه ای بر نقش هجرت انبیا الهی در گسترش تمدن ‌های دینی از طریق تحلیل تطبیقی سیره نبوی و حضرت موسی(ع) <div style="text-align: justify;">هجرت یکی از مهم ‌ترین مفاهیم در تاریخ ادیان الهی است که تأثیرات عمیقی بر جوامع مختلف گذاشته و نقش برجسته‌ ای در شکل ‌گیری تمدن ‌های دینی ایفا کرده است. در تاریخ اسلام، هجرت پیامبر اکرم(ص) از مکه به مدینه، نقطه عطفی برای تشکیل حکومت اسلامی و آغاز تمدن نوین اسلامی به شمار می‌رود. به‌ طور مشابه، هجرت حضرت موسی(ع) از مصر به سرزمین موعود، مبدأ تشکیل امت یهود و تدوین شریعت و قوانین آن بوده است. این پژوهش به تحلیل تطبیقی هجرت پیامبر اسلام و حضرت موسی(ع) در بستر تاریخی و فرهنگی می‌پردازد تا شباهت‌ ها و تفاوت ‌های این دو واقعه عظیم را بررسی کند. روش تحقیق این مطالعه، تحلیلی-توصیفی است و با استفاده از منابع قرآنی، حدیثی و تاریخی، به تأثیرات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی هجرت ‌ها بر گسترش تمدن ‌های دینی اسلام و یهود پرداخته می‌شود. یافته‌ ها نشان داد که، هر دو هجرت به فرمان الهی برای رهایی از ظلم و تأسیس جوامع دینی انجام شده و شباهت ‌هایی چون مواجهه با ظلم حاکمان، نیاز به برنامه‌ ریزی دقیق و نقش رهبری کاریزماتیک در هدایت مهاجران دارند. با این حال، تفاوت ‌هایی نیز در گستره و پیامدهای نهایی هر هجرت وجود دارد که موجب تفاوت در ساختار و اهداف تمدن ‌های پس از آنها شده است. &nbsp;</div> Migration is one of the central components in the history of the divine prophets that has had profound effects on the formation and development of religious civilizations. In the Islamic era, the migration of the Prophet of Islam from Mecca to Medina is considered a turning point in the consolidation and expansion of the modern Islamic civilization, which played a fundamental role in the establishment of the Islamic state and religious society. Similarly, the migration of Prophet Moses from Egypt to the Promised Land, which led to the formation of the Jewish nation and the regulation of its Sharia and laws, is a clear example of the civilization-building functions of migration. This study has a comparative approach and analyzes the lives of the prophets of Islam and Judaism, in a historical and cultural context, in order to examine the similarities and differences of these important events. The research method is analytical-descriptive and based on Quranic, Hadith and historical sources, it explores the social, political and cultural effects of migrations in the development of Islamic and Jewish religious civilizations. The findings showed that both migrations took place by divine command to escape oppression and establish religious communities; however, while similar, in some cases there are differences in details and final consequences that have caused differences in the structure and goals of the civilizations that followed them. <div style="text-align: justify;"></div> هجرت, پیامبراکرم(ص), حضرت موسی(ع), تطبیق, تمدن های دینی. Migration, comparative approach, Prophetic life (PBUH), Prophet Moses (PBUH), religious civilization 7 19 http://kurmanj.srpub.org/browse.php?a_code=A-10-1-58&slc_lang=en&sid=2 Mohammad Esmaeil Ghasemi Toosi محمد اسماعیل قاسمی طوسی m.ghasemitoosi@umz.ac.ir 1003194753284600991 1003194753284600991 Yes Assistant Professor of Qur’anic Exegesis and Islamic Texts, Department of Qur’anic Sciences and Hadith, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran. استادیار تفسیر قرآن و متون اسلامی، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. Hadi Bayati هادی بیاتی H.bayati@umz.ac.ir 1003194753284600992 1003194753284600992 No Associate Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran. دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. Omid Saeidi Kiasari امید سعیدی کیاسری saeidi5486@gmail.com 1003194753284600993 1003194753284600993 No M.A. Student in Teaching of Qur’anic Sciences and Hadith, University of Mazandaran, Babolsar, Iran. دانشجوی کارشناسی ارشد، رشته مدرسی معارف قرآن وحدیث، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران