en نقش هجرت انبیا الهی در گسترش تمدن ‌های دینی از طریق تحلیل تطبیقی سیره نبوی و حضرت موسی(ع) <span style="line-height:115%"><span b="" lang="FA" lotus="" style="font-family:">هجرت یکی از مهم ‌ترین مفاهیم در تاریخ ادیان الهی است که تأثیرات عمیقی بر جوامع مختلف گذاشته و نقش برجسته‌ ای در شکل ‌گیری تمدن ‌های دینی ایفا کرده است. در تاریخ اسلام، هجرت پیامبر اکرم(ص) از مکه به مدینه، نقطه عطفی برای تشکیل حکومت اسلامی و آغاز تمدن نوین اسلامی به شمار می‌رود. به‌ طور مشابه، هجرت حضرت موسی(ع) از مصر به سرزمین موعود، مبدأ تشکیل امت یهود و تدوین شریعت و قوانین آن بوده است. این پژوهش به تحلیل تطبیقی هجرت پیامبر اسلام و حضرت موسی(ع) در بستر تاریخی و فرهنگی می‌پردازد تا شباهت‌ ها و تفاوت ‌های این دو واقعه عظیم را بررسی کند. روش تحقیق این مطالعه، تحلیلی-توصیفی است و با استفاده از منابع قرآنی، حدیثی و تاریخی، به تأثیرات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی هجرت ‌ها بر گسترش تمدن ‌های دینی اسلام و یهود پرداخته می‌شود. یافته‌ ها نشان داد که، هر دو هجرت به فرمان الهی برای رهایی از ظلم و تأسیس جوامع دینی انجام شده و شباهت ‌هایی چون مواجهه با ظلم حاکمان، نیاز به برنامه‌ ریزی دقیق و نقش رهبری کاریزماتیک در هدایت مهاجران دارند. با این حال، تفاوت ‌هایی نیز در گستره و پیامدهای نهایی هر هجرت وجود دارد که موجب تفاوت در ساختار و اهداف تمدن ‌های پس از آنها شده است.</span></span><br> &nbsp; <span style="line-height:115%"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="EN-US" new="" roman="" style="font-family:" times="">Hijrah (migration) is one of the most significant concepts in the history of the Abrahamic religions, having exerted profound influences on various communities and played a pivotal role in the formation of religious civilizations. In Islamic history, the migration of the Prophet Muhammad (peace be upon him) from Mecca to Medina marks a decisive turning point in the establishment of the Islamic polity and the emergence of a new Islamic civilization. Similarly, the migration of Prophet Moses (peace be upon him) from Egypt to the Promised Land constituted the foundation for the formation of the Israelite community and the codification of its law and religious system. This study offers a comparative analysis of the migrations of Prophet Muhammad and Prophet Moses within their historical and cultural contexts, seeking to examine the similarities and differences between these two momentous events. Employing a descriptive-analytical method and drawing upon Qur&rsquo;anic, hadith, and historical sources, the article explores the social, political, and cultural impacts of these migrations on the expansion of the Islamic and Jewish religious civilizations. The findings indicate that both migrations were divinely ordained acts aimed at liberation from oppression and the establishment of faith-based communities. They share common features such as confrontation with tyrannical rule, the necessity of careful planning, and the decisive role of charismatic leadership in guiding the migrants. Nevertheless, significant differences in scope and long-term consequences led to distinct structural formations and civilizational trajectories in the two traditions.</span></span></span> <div style="text-align: justify;"></div> هجرت, پیامبراکرم(ص), حضرت موسی(ع), تطبیق, تمدن های دینی. Hijrah (Migration), Prophet Muhammad (PBUH), Prophet Moses (PBUH), Comparative Study, Religious civilizations. 7 14 http://kurmanj.srpub.org/browse.php?a_code=A-10-1-58&slc_lang=en&sid=2 Omid Saeidi Kiasari امید سعیدی کیاسری saeidi5486@gmail.com 1003194753284600785 1003194753284600785 No M.A. Student in Teaching of Qur’anic Sciences and Hadith, University of Mazandaran, Babolsar, Iran. دانشجوی کارشناسی ارشد، رشته مدرسی معارف قرآن وحدیث، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران Mohammad Esmaeil Ghasemi Toosi محمد اسماعیل قاسمی طوسی m.ghasemitoosi@umz.ac.ir 1003194753284600786 1003194753284600786 Yes Assistant Professor of Qur’anic Exegesis and Islamic Texts, Department of Qur’anic Sciences and Hadith, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran. استادیار تفسیر قرآن و متون اسلامی، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. Hadi Bayati هادی بیاتی H.bayati@umz.ac.ir 1003194753284600787 1003194753284600787 No Associate Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran. دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.