fa ضدآموزش به مثابه چارچوبی انتقادی: موانع ساختاری، یادگیری دیالکتیکی و بازپسگیری رهایی این مقاله مفهوم ضدآموزش را به مثابه چارچوبی انتقادی برای تحلیل موانع ساختاریای که یادگیری اصیل را مسدود میکنند، بررسی میکند. این مطالعه با تکیه بر نقد ایلیچ از آموزش نهادینه شده، آموزش گفت و گو محور فریره و آموزش انتقادی ژیرو، ضدآموزش را نه به عنوان رد آموزش، بلکه به مثابه ابزاری نظری برای آشکارسازی سرکوب سیستماتیک یادگیری دیالکتیکی صورت بندی میکند. از منظر رفتارشناسی، آموزش به مثابه سازوکاری ساختاری در نظر گرفته می شود که رفتار را تنظیم، هنجارهای فرهنگی را بازتولید و روابط قدرت موجود را حفظ میکند. این مقاله سه سازوکار به همپیوسته ی سرکوب را شناسایی میکند: (۱) تحمیل برنامه های درسی از پیش تعیین شده و ارزیابی های استانداردشده؛ (۲) بازتولید سلسله مراتب های اجتماعی از طریق عدم تقارنهای قدرت میان معلم و دانش آموز؛ و (۳) عادی سازی همنوایی از طریق برنامه های درسی پنهان و شیوه های انضباطی. از خلال این تحلیل، ضدآموزش به مثابه چشم اندازی مفهومی ظهور میکند که بازتولید سیستماتیک اقتدار را در درون نهادهای آموزشی برملا میسازد. نوآوری این مقاله در ترکیب واقعگرایی انتقادی، دیالکتیک و رفتارشناسی در چارچوبی یکپارچه نهفته است. واقعگرایی انتقادی با تحلیل اینکه ساختارها چگونه نابرابریها را تولید میکنند، عمق هستی شناختی فراهم می آورد. دیالکتیک تناقضات درون آموزش را آشکار میسازد، جایی که وعده ی رهایی پیوسته توسط بازتولید مسدود میشود. رفتارشناسی نیز دقت تجربی میافزاید و نشان میدهد که تقویت و تنبیه چگونه رفتار را در سطح خرد تنظیم میکنند. این دیدگاهها در کنار یکدیگر، ضدآموزش را به مثابه چارچوبی انتقادی دقیق بازسازی میکنند که هم قادر به تشخیص سرکوب است و هم بدیل های رهایی بخش را تصور میکند. این مقاله با تلفیق نقد ساختاری با دقت فلسفی و وضوح تجربی، به نظریه ی آموزش انتقادی یاری میرساند و مسیری برای بازاندیشی آموزش فراتر از کنترل نهادی ارائه میدهد. یافته ها بر ضرورت برچیدن موانع ساختاری برای بازپس گیری یادگیری به مثابه فرآیندی دیالکتیکی و دگرگون ساز تأکید میکنند. <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:115%">This article explores the concept of anti-education as a critical framework for analyzing the structural barriers that obstruct authentic learning. Building on Illich&rsquo;s critique of institutionalized schooling, Freire&rsquo;s dialogical pedagogy, and Giroux&rsquo;s critical pedagogy, the study situates anti-education not as a rejection of teaching but as a theoretical tool for exposing systemic suppression of dialectical learning. Using a behaviorological perspective, education is approached as a structural mechanism that regulates behavior, reproduces cultural norms, and sustains existing power relations.</span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:115%">The article identifies three interrelated mechanisms of suppression: (1) the imposition of predetermined curricula and standardized assessments; (2) the reproduction of social hierarchies through teacher&ndash;student power asymmetries; and (3) the normalization of conformity via hidden curricula and disciplinary practices. Through this analysis, anti-education emerges as a conceptual lens that unmasks the systemic reproduction of authority within educational institutions.</span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:115%">The innovative contribution of this article lies in synthesizing critical realism, dialectics, and behaviorology into a unified framework. Critical realism provides ontological depth by analyzing how structures generate inequalities. Dialectics reveals the contradictions within education, where the promise of emancipation is continually obstructed by reproduction. Behaviorology adds empirical precision, demonstrating how reinforcement and punishment regulate conduct at the micro-level. Together, these perspectives reconstruct anti-education as a rigorous critical framework capable of diagnosing suppression while envisioning emancipatory alternatives.</span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:115%">By integrating structural critique with philosophical rigor and empirical clarity, this article contributes to critical educational theory and offers a pathway for reimagining education beyond institutional control. The findings underscore the necessity of dismantling structural barriers to reclaim learning as a dialectical and transformative process.</span></span> ضدآموزش, یادگیری دیالکتیکی, موانع ساختاری, برنامه درسی پنهان, بازتولید قدرت Counter-education, dialectical learning, structural barriers, hidden curriculum, reproduction of power 13 24 http://kurmanj.srpub.org/browse.php?a_code=A--1766-10&slc_lang=fa&sid=2 Farhad Balash فرهاد بلاش Efarhaddevelopment@gmail.com 10031947532846001022 10031947532846001022 Yes Faculty Member, Iman Mobin International Research Center عضو هیئت علمی، مرکز تحقیقات بین‌المللی ایمان مبین Hamid Amiri حمید امیری hamidamiri.kaums@gmail.com 10031947532846001023 10031947532846001023 No Department of Clinical Psychology, Medicine Faculty, Kashan University of Medical Sciences, Kashan, Iran گروه روانشناسی بالینی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کاشان، کاشان، ایران Adel Gheidari عادل قیداری adel.gheidari96@gmail.com 10031947532846001024 0009-0007-0086-721X No PhD Candidate in Educational Psychology, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران